Khi nhắc đến rượu Việt Nam, người ta thường nghĩ đến rượu gạo, rượu ngô hay những loại rượu thủ công gắn với từng vùng quê. Nhưng trong những năm gần đây, một thế hệ mới của ngành đồ uống Việt Nam đang đưa những nguyên liệu và câu chuyện bản địa bước vào thế giới của craft spirits.

Nổi bật trong số đó là rượu Sông Cái – thương hiệu được biết đến với Sông Cái Dry Gin, đồng thời đang mở rộng sang whisky, amaro và các dòng rượu lên men truyền thống.

Sông Cái Distillery – Tinh thần Việt Nam được chưng cất từ đất, người và văn hóa

Điểm đặc biệt của rượu Sông Cái không nằm ở việc tạo ra một phiên bản “rượu phương Tây sản xuất tại Việt Nam”, mà ở nỗ lực xây dựng những dòng spirit bắt nguồn từ nông nghiệp, nguyên liệu bản địa, kỹ thuật lên men truyền thống và văn hóa Việt Nam.

Sông Cái Distillery là một nhà chưng cất và phòng thí nghiệm lên men có trụ sở tại Việt Nam, được thành lập năm 2018 bởi Daniel Nguyen, một người Mỹ gốc Việt có nền tảng về nông nghiệp bền vững, nghiên cứu thực vật bản địa và phát triển cộng đồng.

Theo chia sẻ của chính Daniel Nguyen, trước khi bước vào ngành rượu, ông đã có nhiều năm làm việc với nông nghiệp, các cộng đồng vùng cao và chuỗi cung ứng nông sản tại Việt Nam. Trong quá trình sống và làm việc tại các vùng miền núi phía Bắc, Daniel tiếp xúc sâu với các loại cây bản địa, giống cây truyền thống, phương pháp lên men và những loại rượu thủ công của đồng bào địa phương.

Từ những trải nghiệm đó, Sông Cái ra đời với một mục tiêu lớn hơn việc sản xuất rượu: dùng spirit như một phương tiện để kể câu chuyện về Việt Nam – về con người, vùng đất, nông nghiệp, văn hóa và sự đa dạng sinh học.

“Sông Cái” có thể hiểu là Mother River – Mẹ Sông, một hình ảnh mang tính biểu tượng đối với văn hóa Việt Nam.

Theo Sông Cái Distillery, cái tên này đại diện cho sự kết nối giữa những vùng đất và cộng đồng khác nhau của Việt Nam: từ người H’Mông ở vùng cao Hà Giang đến người Kinh ở đồng bằng sông Cửu Long, cũng như cộng đồng người Việt trên khắp thế giới.

Vì vậy, Sông Cái không muốn gắn thương hiệu với riêng một địa phương. Thay vào đó, họ nhìn Việt Nam như một hệ sinh thái thống nhất được tạo nên bởi đất đai, sông ngòi, con người, nông nghiệp và văn hóa.

Đây cũng chính là nền tảng cho câu chuyện “The Spirit of Vietnam” mà thương hiệu theo đuổi.

Từ căn hộ 30 m² đến một nhà chưng cất Việt Nam

Câu chuyện khởi đầu của Sông Cái khá khác biệt so với những nhà máy chưng cất truyền thống.

Năm 2017, trong một lần chưng cất rượu ngô H’Mông tại Lào Cai, Daniel Nguyen nhận ra rằng việc tạo ra những sản phẩm rượu có giá trị gia tăng cao có thể là một hướng đi tốt hơn cho nông sản địa phương so với việc chỉ bán nguyên liệu thô.

Sau đó, Daniel bắt đầu thu thập và nhân giống các loại hạt bản địa, đồng thời thử nghiệm lên men và chưng cất trong một căn hộ chỉ khoảng 30 m² tại Hà Nội.

Những mẻ thử nghiệm đầu tiên được thực hiện với một chiếc nồi chưng cất chỉ khoảng 2 lít. Từ những thử nghiệm rất nhỏ đó, Sông Cái từng bước phát triển thành một distillery với hệ thống sản xuất và nghiên cứu riêng.

Đây cũng là một trong những điểm đáng chú ý nhất của thương hiệu: Sông Cái phát triển từ nghiên cứu nông nghiệp và nguyên liệu bản địa, chứ không đơn thuần bắt đầu từ việc tìm một công thức gin hay whisky rồi đưa vào sản xuất.

Triết lý của Sông Cái: từ nông nghiệp đến ly rượu

Sông Cái coi agriculture – nông nghiệp là nền tảng của toàn bộ hệ sinh thái sản phẩm.

Thương hiệu hợp tác với nông dân, người thu hái và các cộng đồng địa phương để tìm kiếm những nguyên liệu bản địa, đặc biệt tại vùng cao phía Bắc Việt Nam.

Với Sông Cái, một loại thảo mộc không chỉ đơn giản là “botanical”. Nó còn gắn với người trồng, người thu hái, vùng đất, phương thức canh tác và kiến thức truyền thống của cộng đồng.

Đây là lý do các sản phẩm của Sông Cái thường có những nguyên liệu khá khác biệt so với các thương hiệu gin hay whisky quốc tế.

Một ví dụ tiêu biểu là công việc của hãng với cộng đồng Dao Đỏ và H’Mông. Sông Cái từng hợp tác với hàng chục hộ gia đình tại vùng cao để thu mua nguyên liệu và phát triển các nguồn nguyên liệu bản địa. Food & Wine từng ghi nhận Sông Cái làm việc với hơn 70 gia đình thuộc các cộng đồng dân tộc vùng cao trong việc cung ứng botanicals cho dòng gin.

Song song với đó là những dự án thu thập, nghiên cứu và nhân giống các giống cây, giống ngô bản địa đang có nguy cơ mai một.

Sông Cái Dry Gin là sản phẩm đã đưa tên tuổi Sông Cái ra ngoài Việt Nam.

Đây là dòng gin thủ công 45% ABV, được xây dựng dựa trên các botanicals Việt Nam kết hợp với juniper – thành phần nền tảng của gin. Công thức sử dụng nhiều nguyên liệu đặc trưng vùng cao như mắc khén, thảo quả đen, nghệ xanh, cam chanh bản địa, cam thảo và các loại thực vật địa phương.

Thay vì tạo một loại gin có juniper áp đảo theo phong cách London Dry truyền thống, Sông Cái chủ động đưa các hương vị Việt Nam lên phía trước. Kết quả là một profile thiên về thảo mộc, gia vị, citrus, vị đất và chút khói, với cảm giác rất khác so với những dòng gin quốc tế phổ biến.

Sông Cái Dry Gin cũng là sản phẩm đã giúp thương hiệu giành được nhiều sự chú ý quốc tế. Năm 2020, sản phẩm đạt Country Winner – Vietnam tại World Gin Awards; đến năm 2025 tiếp tục giành Gold và Country Winner tại World Gin Awards ở hạng mục Contemporary Style Gin.

Sông Cái Single Malt Whisky – Whisky mang câu chuyện vùng cao

Sông Cái Single Malt Whisky là bước tiến của thương hiệu từ gin sang whisky, nhưng cách tiếp cận vẫn rất đặc trưng Sông Cái.

Thay vì chỉ sử dụng nguyên liệu phổ biến của whisky truyền thống, sản phẩm được xây dựng từ các giống ngô bản địa vùng cao Việt Nam, trong đó có malted corn và các giống ngô màu trắng, đỏ, tím. Hãng cho biết đã dành nhiều năm làm việc với cộng đồng H’Mông và Dao Đỏ, cùng các đối tác nghiên cứu nông nghiệp để thu thập, nghiên cứu và nhân giống nhiều giống ngô bản địa.

Whisky được lên men, chưng cất hai lần trên hạt bằng pot still đốt trực tiếp, sau đó phần bã tiếp tục được lên men và chưng cất theo phương pháp solid-state. Rượu được trưởng thành trong hệ thống solera với thùng American oak được xử lý bằng rượu gạo vàng và rượu gạo tím của Việt Nam.

Phiên bản hiện tại có nồng độ 51,4% ABV ở cask strength, trưởng thành 4 năm và từng nhận giải Bạc tại San Francisco World Spirits Competition 2024.

Hương vị nổi bật gồm bắp rang nướng, táo quế, gia vị nướng và oatmeal cookie, tạo nên một phong cách whisky khá khác biệt so với Scotch hay bourbon truyền thống.

Sông Cái Single Grain Whisky tiếp tục cho thấy cách Sông Cái định nghĩa whisky theo góc nhìn Việt Nam.

Nếu whisky truyền thống thường gắn liền với barley, corn hoặc rye, Sông Cái lựa chọn 100% gạo nếp cẩm chưa đánh bóng làm nguyên liệu chính.

Điểm đặc biệt nằm ở phương pháp lên men bằng bánh men, kết hợp lên men thể rắn, lên men thể lỏng và tiếp tục lên men yếm khí phần bã. Sau đó rượu được chưng cất bằng pot still đốt trực tiếp và wood-fired alquitar trước khi trưởng thành 4 năm trong hệ thống solera.

Các thùng American oak được xử lý bằng rượu gạo tím và rượu gạo vàng của Việt Nam, tạo nên sự kết nối khá rõ giữa whisky hiện đại và truyền thống lên men của Việt Nam.

Nồng độ sản phẩm là 45% ABV, với hương vị gợi nhớ đậu đỏ, mochi, gia vị nướng, toffee, dừa, nho khô và mật ong.

Sông Cái – Khi Việt Nam được kể bằng một chai rượu

Điều đáng chú ý nhất ở Sông Cái không phải đơn thuần là việc Việt Nam có thêm một thương hiệu gin hay whisky.

Đó là cách thương hiệu lựa chọn kể câu chuyện Việt Nam.

Một chai Dry Gin có thể kể về những loại thảo mộc vùng cao. Một chai Single Malt có thể kể về những giống ngô H’Mông đang đứng trước nguy cơ mai một. Một chai Single Grain lại bắt đầu từ hạt nếp cẩm và những kỹ thuật lên men đã tồn tại trong văn hóa rượu Việt từ lâu.

Tất cả cùng hướng về một ý tưởng: rượu không chỉ là thứ được tạo ra từ nguyên liệu, mà còn là kết quả của đất đai, con người, văn hóa và thời gian.

Từ những thử nghiệm trong căn hộ nhỏ ở Hà Nội đến những chai rượu xuất hiện trên các quầy bar và thị trường quốc tế, Sông Cái đang góp phần xây dựng một cách nhìn mới về rượu Việt Nam: không cần sao chép whisky Scotland hay gin Anh, mà có thể bắt đầu từ chính những gì Việt Nam đang sở hữu.