Những lợi ích của rượu mà bạn chưa biết? Uống đúng cách còn tốt hơn bạn nghĩ

Không thể phủ nhận rằng văn hóa nhậu đã trở thành một phần trong đời sống của người Việt. Từ những buổi liên hoan công ty, gặp gỡ đối tác, họp mặt bạn bè cho đến những bữa cơm gia đình cuối tuần, ly rượu gần như luôn xuất hiện.

Tuy nhiên, khi nhắc đến rượu, phần lớn mọi người chỉ nghĩ đến những tác hại như say xỉn, bệnh gan hay tai nạn giao thông. Điều này hoàn toàn đúng nếu lạm dụng rượu bia. Nhưng ngược lại, rất nhiều nghiên cứu trong nhiều thập kỷ qua cũng cho thấy rằng uống rượu với lượng vừa phải, đúng loại và đúng thời điểm có thể mang lại một số lợi ích nhất định cho sức khỏe thể chất, tinh thần và các mối quan hệ xã hội.

Điều quan trọng là bài viết này không cổ súy việc uống rượu, mà giúp bạn có góc nhìn cân bằng hơn về loại đồ uống đã đồng hành cùng con người hàng nghìn năm.

Uống bao nhiêu mới được xem là vừa phải?

Trước khi nói đến lợi ích, cần hiểu thế nào là uống có trách nhiệm. Đây là 4 chữ bạn sẽ thường xuyên thấy ở bất kỳ nội dung quảng cáo nào về rượu.

Nhiều tổ chức y tế trên thế giới định nghĩa* mức uống vừa phải như sau:

• Nam: tối đa khoảng 2 đơn vị cồn/ngày. 
• Nữ: tối đa khoảng 1 đơn vị cồn/ngày.
• Không uống dồn nhiều ly trong một buổi để “bù” cho những ngày không uống.

Ví dụ:

• 30-45ml whisky 40%.
• Khoảng 150ml vang đỏ.
• 330ml bia 5%.

Điều này hoàn toàn khác với việc uống nửa chai whisky hoặc vài lít bia trong một buổi nhậu.

(*): Khuyến nghị từng được nêu trong Dietary Guidelines for Americans 2020–2025.

1. Giúp giảm căng thẳng và thư giãn sau ngày dài làm việc

Đây là lợi ích của rượu mà hầu như ai cũng từng cảm nhận.

Sau một ngày làm việc áp lực, một lượng nhỏ rượu giúp cơ thể thư giãn, giảm cảm giác căng cứng thần kinh và tạo tâm trạng thoải mái hơn.

Không phải ngẫu nhiên mà nhiều doanh nhân, bác sĩ hay đầu bếp nổi tiếng trên thế giới có thói quen:

• thưởng thức một ly whisky sau bữa tối;
• hoặc một ly vang đỏ khi dùng bữa.

Điều họ tìm kiếm không phải là cảm giác say, mà là sự thư giãn.

Ví dụ:

• 30ml Johnnie Walker Red Label
• 30ml Ballantine’s Finest

là đủ để nhâm nhi khoảng 20–30 phút mà không gây ảnh hưởng lớn đến cơ thể nếu dùng đúng cách.

2. Tăng sự gắn kết trong các mối quan hệ

Ở Việt Nam, rất nhiều thương vụ làm ăn được bắt đầu từ bàn ăn.

Bạn bè lâu ngày gặp nhau cũng thường chọn:

• quán nướng;
• lẩu;
• vài ly whisky hoặc bia.

Các nghiên cứu về tâm lý xã hội cho thấy, một lượng cồn nhỏ giúp con người:

• cởi mở hơn;
• giao tiếp tự nhiên hơn;
• giảm ngại ngùng;
• dễ tạo sự đồng cảm.

Đó là lý do tại Nhật Bản, Hàn Quốc hay Việt Nam, những buổi uống rượu sau giờ làm vẫn được xem là hoạt động kết nối tập thể.

Điều này không có nghĩa rằng “muốn thân thì phải uống nhiều”, mà chỉ cần một vài ly vừa đủ để cuộc trò chuyện trở nên thoải mái hơn.

3. Một số nghiên cứu cho thấy có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch

Đây là lợi ích của rượu được nghiên cứu nhiều nhất.

Một số nghiên cứu quan sát trong nhiều năm ghi nhận rằng những người uống rượu ở mức vừa phải có tỷ lệ mắc một số bệnh tim mạch thấp hơn so với nhóm uống quá nhiều hoặc uống theo kiểu “binge drinking”.

Các giả thuyết được đưa ra gồm:

• tăng HDL (cholesterol tốt);
• hỗ trợ tuần hoàn máu;
• giảm nguy cơ hình thành cục máu đông ở một số đối tượng.

Đặc biệt, vang đỏ được quan tâm nhiều nhờ chứa các hợp chất polyphenol như resveratrol có nguồn gốc từ vỏ nho.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh:

Không có bằng chứng cho thấy người không uống rượu nên bắt đầu uống chỉ để phòng bệnh tim.

Lợi ích nếu có chỉ xuất hiện ở người trưởng thành khỏe mạnh uống điều độ, còn việc lạm dụng sẽ làm nguy cơ tim mạch tăng mạnh.

4. Hỗ trợ tiêu hóa khi dùng cùng bữa ăn

Ở châu Âu, uống rượu cùng bữa ăn đã tồn tại hàng trăm năm.

Một lượng nhỏ:

• whisky,
• cognac,
• vang đỏ

có thể giúp bữa ăn trở nên ngon miệng hơn.

Các loại rượu mạnh thường được dùng sau bữa tối nhằm tạo cảm giác dễ chịu và kích thích vị giác.

Ví dụ:

• Hennessy VSOP
• Chivas Regal 18
• Macallan 12 Double Cask

đều là những dòng thường được thưởng thức chậm sau bữa ăn thay vì uống thật nhanh.

5. Giúp ngủ ngon hơn (nếu uống đúng lượng)

Nhiều người nhận thấy sau một ly whisky nhỏ trước khi ngủ sẽ dễ đi vào giấc ngủ hơn.

Nguyên nhân là cồn có thể tạo cảm giác buồn ngủ trong giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, lợi ích này chỉ đúng khi:

• uống rất ít;
• cách giờ ngủ khoảng 1-2 tiếng.

Nếu uống quá nhiều:

• chất lượng giấc ngủ giảm;
• ngủ chập chờn;
• dễ thức giữa đêm;
• sáng hôm sau mệt mỏi.

6. Rượu ngon giúp rèn luyện khả năng cảm nhận hương vị

Đây là điều mà những người yêu whisky, cognac hay vang đều hiểu.

Thưởng thức rượu không đơn giản là uống.

Đó là quá trình:

• quan sát màu sắc;
• cảm nhận hương thơm;
• nhận biết tầng vị;
• đánh giá hậu vị.

Ví dụ:

Một ly Macallan 12 có thể mang hương:

• vani;
• caramel;
• trái cây khô;
• gỗ sồi.

Trong khi, Chivas 21 lại nổi bật bởi:

• mật ong;
• hạt dẻ;
• cam chín;
• gia vị ngọt.

Việc luyện tập cảm nhận hương vị tương tự như thưởng thức cà phê specialty hay trà cao cấp.

7. Phụ nữ cũng có thể thưởng thức rượu theo cách tinh tế

Không phải ai uống rượu cũng là “nhậu”.

Rất nhiều phụ nữ hiện nay lựa chọn:

• vang đỏ;
• vang trắng;
• sparkling wine;
• Baileys;
• Kahlua.

Đặc biệt:

Baileys có vị kem béo, chocolate và vanilla rất dễ uống.

Kahlua mang hương cà phê, thích hợp pha Espresso Martini hoặc uống với sữa tươi.

Một ly vang đỏ khoảng 150ml trong bữa tối cũng là lựa chọn phổ biến ở nhiều quốc gia.

Việc thưởng thức này thiên về trải nghiệm ẩm thực hơn là uống để say.

8. Những chai rượu ngon còn mang giá trị sưu tầm và quà tặng

Ở Việt Nam, rượu không chỉ để uống.

Những chai như:

• Chivas 21
• Hennessy VSOP
• Macallan 12

được lựa chọn rất nhiều trong:

• quà Tết;
• tân gia;
• sinh nhật;
• tri ân khách hàng;
• quà doanh nghiệp.

Một chai rượu đẹp đôi khi còn thể hiện sự trân trọng hơn nhiều món quà thông thường.

9. Dạy con người biết thưởng thức thay vì uống thật nhiều

Đây có lẽ là lợi ích lớn nhất.

Những người thật sự chơi whisky thường uống rất chậm.

Một ly 30ml có thể kéo dài hơn nửa giờ.

Họ quan tâm đến:

• nguồn gốc;
• thùng ủ;
• hương thơm;
• câu chuyện thương hiệu.

Ngược lại, văn hóa ép uống, uống cạn ly hay thi xem ai uống khỏe lại là nguyên nhân dẫn đến phần lớn tác hại của rượu.

Nói cách khác: Người yêu rượu thường uống ít hơn người chỉ uống để say.

Các bà vợ có nên cấm chồng uống rượu hoàn toàn?

Đây có lẽ là câu hỏi khiến nhiều gia đình tranh luận.

Nếu người chồng:

• uống vài ly vào cuối tuần;
• không lái xe sau khi uống;
• không say xỉn;
• không ảnh hưởng tài chính;
• không bỏ bê gia đình;

thì việc thưởng thức một ly whisky hay một ly vang không khác nhiều so với việc người khác thưởng thức cà phê đặc sản hoặc xì gà cao cấp.

Ngược lại, nếu:

• tuần nào cũng nhậu nhiều lần;
• uống đến say;
• ảnh hưởng công việc;
• gây mất hòa khí gia đình;

thì lúc đó vấn đề nằm ở thói quen lạm dụng, chứ không phải bản thân rượu. Đó không phải là lợi ích của rượu.

Có lẽ điều mà các bà vợ nên khuyến khích không phải là “cấm uống”, mà là uống có văn hóa, có điểm dừng và biết chọn rượu chất lượng để thưởng thức thay vì uống thật nhiều rượu giá rẻ không rõ nguồn gốc.

Những ai không nên uống rượu?

Mặc dù rượu có thể là một phần của văn hóa ẩm thực và giao tiếp khi được thưởng thức có trách nhiệm, không phải ai cũng phù hợp để sử dụng đồ uống có cồn. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cùng nhiều tổ chức y tế lớn, những nhóm dưới đây nên tránh uống rượu hoàn toàn:

Phụ nữ mang thai hoặc đang có kế hoạch mang thai

Cồn có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi. Hiện nay, không có bằng chứng xác định mức uống nào là hoàn toàn an toàn trong thai kỳ. Vì vậy, lời khuyên của các chuyên gia là không nên uống bất kỳ loại đồ uống có cồn nào trong thời gian mang thai.

Người dưới 18 tuổi

Ở độ tuổi đang phát triển, não bộ và hệ thần kinh vẫn chưa hoàn thiện. Việc sử dụng rượu sớm có thể ảnh hưởng đến khả năng học tập, kiểm soát hành vi và làm tăng nguy cơ hình thành thói quen lạm dụng rượu khi trưởng thành.

Người mắc bệnh gan, viêm tụy hoặc các bệnh lý liên quan đến cồn

Đối với người đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan, viêm tụy hoặc các bệnh lý mà cồn có thể làm trầm trọng hơn, việc tiếp tục uống rượu sẽ khiến nguy cơ biến chứng tăng cao. Trong trường hợp này, cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự quyết định mức uống.

Người đang sử dụng thuốc

Nhiều loại thuốc có thể tương tác với rượu như thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, thuốc giảm đau, thuốc chống dị ứng hoặc một số loại kháng sinh. Sự kết hợp này có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ. Nếu đang dùng thuốc theo đơn, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi uống rượu.

Người chuẩn bị lái xe hoặc vận hành máy móc

Dù chỉ một lượng cồn nhỏ cũng có thể làm giảm khả năng phản xạ, tập trung và xử lý tình huống. Vì sự an toàn của bản thân và người khác, đã uống rượu thì không lái xe là nguyên tắc cần được tuân thủ tuyệt đối.

Uống rượu có trách nhiệm – chìa khóa để thưởng thức trọn vẹn

Nếu lựa chọn sử dụng rượu, hãy ghi nhớ một số nguyên tắc đơn giản:

• Thưởng thức để cảm nhận hương vị, không uống để say.
• Không ép uống hoặc thi uống trong các buổi tiệc.
• Ăn đầy đủ trước và trong khi uống.
• Uống chậm, kết hợp bổ sung nước lọc.
• Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và chất lượng đảm bảo thay vì rượu không rõ xuất xứ.
• Đã uống rượu bia, không lái xe.

Kết luận

Rượu không phải là “thần dược” giúp cải thiện sức khỏe, nhưng cũng không hoàn toàn là “kẻ xấu” như nhiều người vẫn nghĩ. Điều quyết định nằm ở cách chúng ta sử dụng.

Thực tế, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận rằng lợi ích của rượu mang lại khi thưởng thức với lượng vừa phải có thể mang lại một số giá trị về mặt tinh thần, giao tiếp và trải nghiệm ẩm thực. Tuy nhiên, đến nay chưa có bằng chứng đủ mạnh để khuyến nghị một người không uống rượu nên bắt đầu uống chỉ vì lợi ích sức khỏe. Ngược lại, việc lạm dụng đồ uống có cồn luôn làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, thay vì xem rượu là công cụ để “uống cho say”, hãy coi đó là một nét văn hóa thưởng thức. Một ly Johnnie Walker Red Label, Ballantine’s Finest trong buổi gặp gỡ bạn bè, một ly vang đỏ, Baileys hay Kahlua bên bữa tối, hoặc một ly Macallan 12 Double Cask, Chivas 18, Chivas 21 hay Hennessy VSOP để nhâm nhi cuối tuần sẽ mang lại nhiều giá trị hơn khi được thưởng thức đúng cách, đúng thời điểm và đúng liều lượng.

Quan trọng hơn cả, hãy luôn ghi nhớ nguyên tắc uống có trách nhiệm: không ép uống, không lái xe sau khi sử dụng đồ uống có cồn, không lạm dụng và tuyệt đối không uống nếu bạn thuộc nhóm đối tượng được khuyến cáo nên tránh rượu. Khi đó, rượu sẽ trở thành một phần của nghệ thuật ẩm thực, sự kết nối và những khoảnh khắc đáng nhớ, thay vì là nguyên nhân của những hệ lụy không mong muốn.

Nguồn tham khảo trong bài viết

Thông tin trong bài được tổng hợp từ các khuyến nghị và tài liệu của:

• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về tác động của đồ uống có cồn đối với sức khỏe cộng đồng.
• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) về sử dụng rượu bia có trách nhiệm.
• Harvard T.H. Chan School of Public Health và Harvard Health Publishing về mối liên hệ giữa rượu và sức khỏe tim mạch.
• Mayo Clinic về những đối tượng không nên sử dụng rượu và nguy cơ tương tác với thuốc.
• Các nghiên cứu tổng quan được công bố trên cơ sở dữ liệu PubMed liên quan đến tiêu thụ rượu và sức khỏe.